RCI Tabung Haji: Sebuah Amanah Yang Tidak Boleh Dikhianati

Rukun Islam yang kelima ialah menunaikan ibadah haji bagi mereka yang berkemampuan. Allah SWT berfirman dalam Surah Ali ‘Imran, ayat 97:

Ayat ini mengingatkan kita bahawa ibadah haji menuntut lebih daripada sekadar kemampuan fizikal untuk menempuh perjalanan ke Tanah Suci. Ia juga menuntut kemampuan kewangan, perancangan yang teliti serta amanah dalam menguruskan rezeki yang dikurniakan Allah SWT.

Kesedaran terhadap hakikat inilah yang melahirkan satu daripada institusi Islam paling penting dalam sejarah negara. Allahyarham Profesor Diraja Ungku Abdul Aziz Ungku Abdul Hamid melihat sendiri bagaimana ramai umat Islam sanggup menjual rumah, tanah, haiwan ternakan, barang kemas malah hampir seluruh harta yang dimiliki demi menyahut panggilan Allah SWT. Keinginan untuk menunaikan rukun Islam yang kelima begitu mendalam sehingga ada yang sanggup mengorbankan masa depan keluarga.

Bagi Allahyarham Profesor Diraja Ungku Aziz, keadaan ini tidak sepatutnya menjadi lumrah. Ibadah haji perlu dilaksanakan dengan penuh hikmah, tanpa memaksa seseorang atau sebuah keluarga kehilangan segala-galanya demi memenuhi tuntutan agama.

Daripada pemikiran itulah lahirnya Tabung Haji. Institusi ini diwujudkan bagi membolehkan umat Islam menyimpan secara beransur-ansur dalam sistem yang patuh syariah sehingga mereka mempunyai kemampuan untuk menunaikan ibadah haji dengan lebih terancang dan bermaruah.

Lebih enam dekad kemudian, Tabung Haji bukan sekadar menjadi tempat simpanan bakal jemaah haji. Ia menjadi simbol kepercayaan jutaan pendeposit yang menyerahkan hasil titik peluh mereka kepada sebuah institusi yang diwujudkan bagi mengurus harta umat Islam dengan penuh amanah. Di sebalik setiap akaun simpanan terdapat impian seorang Muslim untuk menjadi tetamu Allah SWT.

Atas sebab itulah isu berkaitan Tabung Haji sentiasa menyentuh sensitiviti masyarakat. Apa-apa kelemahan dalam tadbir urusnya tidak hanya memberi kesan kepada prestasi kewangan, malah turut mempengaruhi keyakinan jutaan pendeposit terhadap institusi yang dibina atas asas amanah.

Dalam konteks inilah penubuhan Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) perlu difahami. RCI bukan sekadar satu proses siasatan, tetapi peluang untuk negara menilai bagaimana kelemahan tadbir urus boleh berlaku dalam sebuah institusi yang mengurus harta umat Islam, serta mengenal pasti pembaharuan yang diperlukan supaya kesilapan yang sama tidak berulang.

Laporan RCI mendedahkan bahawa kelemahan dalam pengurusan Tabung Haji merangkumi aspek tadbir urus, campur tangan politik, keputusan kewangan yang tidak mampan, kelemahan pengawasan serta amalan-amalan yang akhirnya menjejaskan kedudukan kewangan institusi tersebut. Lebih penting, laporan itu menunjukkan bahawa masalah-masalah tersebut tidak muncul secara tiba-tiba. Ia terbentuk dan terkumpul dalam tempoh beberapa tahun sehingga menghakis keyakinan terhadap sebuah institusi yang diwujudkan untuk menjaga kepentingan umat Islam.

Kesan daripada kelemahan tersebut bukan sekadar dapat dilihat pada angka-angka kewangan. Yang lebih besar ialah hakisan kepercayaan dalam kalangan jutaan pendeposit yang menyimpan dengan harapan suatu hari nanti dapat menyempurnakan rukun Islam yang kelima.

Amanah sentiasa diuji ketika berdepan dengan keputusan yang sukar. Dalam mengurus sebuah institusi seperti Tabung Haji, amanah menuntut keberanian membuat keputusan yang melindungi kepentingan pendeposit, memperkukuhkan institusi dan memastikan setiap tindakan diambil berasaskan tanggungjawab, bukannya pertimbangan lain.

Tabung Haji diwujudkan untuk mengurus amanah jutaan pendeposit. Amanah itu datang daripada umat Islam yang menyimpan hasil titik peluh mereka selama bertahun-tahun dengan satu harapan, iaitu untuk menyempurnakan ibadah haji apabila tiba masanya.

Sebab itulah kekuatan Tabung Haji tidak pernah diukur semata-mata melalui prestasi kewangannya. Kekuatan sebenar institusi ini terletak pada keyakinan pendeposit bahawa setiap ringgit simpanan mereka diurus dengan penuh integriti, bebas daripada sebarang kepentingan yang boleh menjejaskan amanah tersebut.

Laporan RCI menunjukkan bahawa tadbir urus yang kukuh bukanlah satu pilihan, tetapi satu kewajipan. Apabila sempadan antara kepentingan institusi dan kepentingan politik menjadi kabur, keyakinan masyarakat turut terkesan. Sebuah institusi yang mengurus harta umat Islam perlu sentiasa dilihat bebas daripada sebarang konflik kepentingan.

Sebelum tahun 2018, empat daripada sepuluh anggota Lembaga Tabung Haji terdiri daripada ahli politik yang masih aktif dan memegang jawatan kanan dalam parti. Pada masa yang sama, RCI memberikan penekanan kepada kepentingan tadbir urus yang lebih bebas, telus dan profesional agar keputusan-keputusan yang dibuat sentiasa berpaksikan kepentingan pendeposit. Perkara yang lebih penting daripada menuding jari ialah mengambil iktibar daripada pengalaman tersebut.

Institusi seperti Tabung Haji memerlukan sistem semak dan imbang yang berkesan, kepimpinan yang profesional serta budaya tadbir urus yang mampu bertahan walau siapa pun yang membentuk kerajaan.

Perbahasan mengenai Tabung Haji sering kali mencampuradukkan antara punca krisis dengan langkah-langkah yang diambil untuk memulihkannya. Sedangkan kedua-duanya perlu dinilai mengikut kronologi dan fakta.

Laporan RCI memperincikan bahawa pelbagai kelemahan dalam tadbir urus, pengurusan kewangan dan struktur pentadbiran Tabung Haji telah terkumpul sejak beberapa tahun sebelum 2018. Apabila berlaku pertukaran kerajaan pada tahun tersebut, kepimpinan baharu mewarisi sebuah institusi yang memerlukan pembaharuan segera bagi mengembalikan keyakinan pendeposit serta memperkukuhkan kedudukan kewangan dan tadbir urusnya.

Dalam keadaan itulah Dato’ Seri Dr. Mujahid Yusof Rawa, selaku Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Hal Ehwal Agama), memikul tanggungjawab untuk memimpin proses pemulihan. Pilihan yang ada bukanlah mudah. Mengekalkan keadaan sedia ada mungkin lebih selesa dari sudut politik, namun ia tidak akan menyelesaikan masalah yang telah dikenal pasti.

Sebaliknya, pembaharuan memerlukan keberanian untuk membuat keputusan yang sukar demi kepentingan jangka panjang institusi.

Penstrukturan semula aset, pengukuhan tadbir urus serta usaha memperbaiki kedudukan kewangan Tabung Haji mengundang pelbagai reaksi. Namun tujuan utama langkah-langkah tersebut adalah untuk memastikan institusi ini kembali beroperasi atas asas yang lebih kukuh, telus dan mampan.

Yang lebih penting, reformasi tersebut tidak terhenti apabila kerajaan bertukar. Pendekatan yang sama diteruskan oleh pentadbiran Perikatan Nasional, Barisan Nasional dan seterusnya Kerajaan Perpaduan.

Kesinambungan ini menunjukkan bahawa pembaharuan yang dilaksanakan mempunyai asas tadbir urus yang kukuh dan diiktiraf merentasi perubahan pentadbiran.

Dalam konteks itulah dakwaan bahawa usaha pemulihan Tabung Haji bertujuan “menjual harta orang Islam kepada bukan Islam” perlu dinilai secara objektif. Dakwaan sedemikian tidak boleh dipisahkan daripada keseluruhan kronologi yang dihuraikan dalam Laporan RCI. Fokus utama pembaharuan ialah memulihkan kedudukan kewangan, memperkukuhkan tadbir urus dan melindungi kepentingan jutaan pendeposit. Perbahasan mengenainya wajar bersandarkan fakta, bukti dan dapatan rasmi, bukannya persepsi atau slogan politik.

Dalam era media sosial, persepsi sering terbentuk lebih pantas daripada fakta. Tajuk berita, petikan video dan hantaran yang dipilih secara terpisah daripada konteks mudah mempengaruhi pandangan masyarakat. Namun institusi sebesar Tabung Haji tidak boleh dinilai melalui cebisan maklumat atau naratif politik semata-mata.

Laporan RCI memberikan ruang kepada kita untuk meneliti keseluruhan kronologi, memahami punca kelemahan yang berlaku dan menilai langkah-langkah pembaharuan yang telah diambil. Itulah sebabnya saya mengajak rakyat Malaysia membaca sendiri laporan tersebut, meneliti dapatannya dan membuat penilaian berdasarkan fakta, bukannya sentimen.

Tabung Haji dibina atas asas kepercayaan. Amanah itu hanya dapat dipelihara melalui tadbir urus yang baik, kepimpinan yang berintegriti dan kesediaan melakukan pembaharuan apabila diperlukan. Perbezaan pandangan politik tidak seharusnya mengaburkan tanggungjawab bersama untuk mempertahankan institusi yang menjadi kebanggaan umat Islam ini.

Kerana pada akhirnya, yang ingin kita pertahankan bukan kemenangan mana-mana pihak. Yang ingin kita pertahankan ialah amanah terhadap harta umat Islam.

Bacalah dengan akal.

Nilailah dengan fakta.